Σπάζοντας τον κώδικα της εικόνας: Μια βιωματική αναζήτηση στην αίθουσα του Αγίου Δημητρίου Ναυπάκτου
κείμενο: Μαρίνα Τσαματσούλη
Σε μια εποχή που η γνώση συχνά περιορίζεται στην επίπεδη οθόνη ενός tablet ή στις σελίδες ενός σχολικού εγχειριδίου, οι μαθητές της Α’ Λυκείου του 1ου ΓΕΛ της Ναυπάκτου επιχείρησαν μια βουτιά στο βάθος της ιστορίας και της ύλης. Στο πλαίσιο του προγράμματος του Πατριαρχικού Ιδρύματος Πατερικών Μελετών, η σχολική αίθουσα μεταφέρθηκε στην υποβλητική αίθουσα του Ιερού Ναού Αγίου Δημητρίου, εκεί όπου η συντήρηση της εικόνας έπαψε να είναι μια αφηρημένη έννοια και έγινε ζωντανή εμπειρία.
Το 1ο Λύκειο Ναυπάκτου έχει συνάψει Σύμφωνο Συνεργασίας με το Πατριαρχικό Ίδρυμα Πατερικών Μελετών και υλοποιεί εκπαιδευτικό πρόγραμμα με τίτλο: «Μορφές εκκλησιαστικής Τέχνης και εκκλησιαστικά κειμήλια στα Θρησκευτικά Μνημεία της Ναυπακτίας».
Η υπεύθυνη της δράσης, θεολόγος Βεατρίκη Λιάκα, θέτει εξαρχής τον πυρήνα της προσπάθειας: «Πόσο διαφορετικό είναι για ένα παιδί να βλέπει την εικόνα στο βιβλίο από το να την αγγίζει —σχεδόν— εδώ, βλέποντας τη φροντίδα που απαιτεί;». Για την ίδια, δεν πρόκειται για μια απλή επίσκεψη, αλλά για μια «μετουσίωση της πίστης σε τρόπο ζωής». Μέσα από μια διεπιστημονική προσέγγιση, οι μαθητές κλήθηκαν να ανακαλύψουν πώς η βυζαντινή αγιογραφία συνομιλεί με την Αναγέννηση, πώς ο Φώτης Κόντογλου αντιλαμβανόταν τη λειτουργική τέχνη και, τελικά, πώς τα θρησκευτικά μνημεία της Ναυπακτίας διαμορφώνουν τη νεοελληνική μας ταυτότητα.
Στο επίκεντρο της δράσης βρέθηκε το εργαστήριο «Σπάμε τον κώδικα της εικόνας». Εκεί, η συντηρήτρια της Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων Αφροδίτη Τηλιγάδα αποκάλυψε στα παιδιά τον αθόρυβο κόσμο της συντήρησης. Μακριά από την αυστηρή ορολογία, οι μαθητές παρακολούθησαν πώς τα λεπτά πινέλα και τα ειδικά σύνεργα αφαιρούν τα στρώματα του χρόνου, τη σκόνη και τις φθορές, για να φέρουν στο φως το αρχέτυπο κάλλος. Είδαν την προσοχή που απαιτεί το παλιό ξύλο, τη σταθεροποίηση των χρωμάτων και τη λεπτή ισορροπία ανάμεσα στη χημεία και την καλλιτεχνική ευαισθησία.
Η παλέτα της υπομονής. Χρώματα, πινέλα και ειδικά διαλύματα επιστρατεύονται για να σταματήσουν τη φθορά του χρόνου και να αναδείξουν τις λεπτομέρειες που κρύβονται κάτω από την οξείδωση.
Βιωματική μάθηση στην πράξη. Οι μαθητές, φορώντας γάντια και χρησιμοποιώντας ειδικές μπατονέτες, συμμετέχουν στον προσεκτικό καθαρισμό, κατανοώντας ότι η συντήρηση είναι μια πράξη σεβασμού προς την παράδοση.
Το παρών έδωσε και ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου κ. Ιερόθεος, ο οποίος έδωσε μια βαθιά πνευματική προέκταση στη διαδικασία. Παρατηρώντας τους μαθητές πάνω από τα κειμήλια, τόνισε πως οι αγιογράφοι δεν αποτυπώνουν απλώς πρόσωπα, αλλά την εσωτερική τους αγάπη.
«Καθαρίζουμε την εικόνα, καθαρίζουμε εμάς», ανέφερε χαρακτηριστικά, συνδέοντας τη συντήρηση της ύλης με την εσωτερική αναζήτηση της αλήθειας και της ελευθερίας.
Για τον Σεβασμιώτατο, η εικόνα είναι ένα πολύτιμο αντικείμενο όχι μόνο για την τεχνοτροπία του, αλλά γιατί κουβαλά μια παράδοση που μας διδάσκει να αγαπάμε χωρίς ιδιοτέλεια.
Μέσα από τέτοιες πρωτοβουλίες, η εκπαίδευση στη Ναύπακτο αποδεικνύει ότι η παράδοση δεν είναι κάτι στατικό, αλλά ένα βίωμα που αναπνέει, εξελίσσεται και μας διδάσκει να αναζητούμε το «αρχέτυπο» κάτω από τη σκόνη του χρόνου. Στο πρόγραμμα συμμετείχαν οι μαθητές των τμημάτων Α1, Α2 και Α3 του 1ου ΓΕΛ Ναυπάκτου, με τη συνεργασία της Ιεράς Μητροπόλεως, της Εφορείας Αρχαιοτήτων, της Παπαχαραλαμπείου Βιβλιοθήκης και της Εταιρείας Ναυπακτιακών Μελετών.
