Έφη Σφήκα: «Διατροφή είναι ο τρόπος να λέμε “ευχαριστώ” στο σώμα μας»
συνέντευξη στη Μαρίνα Τσαματσούλη
Η Έφη Σφήκα δεν είναι η κλασική διαιτολόγος που θα σου κουνήσει το δάχτυλο πάνω από μια ζυγαριά. Θα τη βρεις στα σχολεία να μιλάει σε παιδιά, σε ημερίδες να αναλύει την έννοια της υγιεινής διατροφής, ή στο ιατρείο της να λύνει τον γρίφο των διατροφικών διαταραχών. Για το TheLocals.gr, η Έφη είναι η γυναίκα που μας μαθαίνει ότι η σωστή διατροφή δεν είναι στέρηση, είναι ο τρόπος μας να λέμε ‘ευχαριστώ’ στο σώμα μας.
Την συνάντησα στο γραφείο της στη Ναύπακτο για μια συζήτηση που, όπως ήταν αναμενόμενο, κράτησε αρκετή ώρα. Όταν έχεις απέναντί σου έναν άνθρωπο με γνώσεις, διάθεση και μια αμεσότητα που δεν κρύβεται πίσω από έναν αυστηρό ή διδακτικό χαρακτήρα, αρπάζεις την ευκαιρία και ρωτάς όσα περισσότερα μπορείς. Κάπως έτσι, η συνέντευξη ξεπέρασε τις τυπικές ερωτήσεις και μετατράπηκε σε μια βαθιά συζήτηση ανάμεσα σε δύο γυναίκες: εμένα, που έψαχνα να εκμαιεύσω απαντήσεις για τις δικές μου διατροφικές ατασθαλίες, και τη διαιτολόγο, που δεν δίσταζε να απαντήσει με λόγο γρήγορο, ουσιαστικό και ακατάπαυστο. «Ποτέ δεν με κουράζει να μιλάω για τη διατροφή», μου είπε. Και το εννοούσε.
Από τους φακέλους των γιατρών στο δικό της γραφείο
Έφη, σε βλέπουμε συχνά στα σχολεία της Ναυπάκτου, αλλά η διαδρομή σου ξεκίνησε από τα “βαθιά” νοσοκομειακά νερά. Πες μας για το υπόβαθρό σου.
Σπούδασα στην Κρήτη και ολοκλήρωσα την πρακτική μου άσκηση στο Τζάνειο, όμως ο μεγάλος σταθμός στην πορεία μου ήταν το νοσοκομείο “ΥΓΕΙΑ” στην Αθήνα. Εκεί εργάστηκα για δύο χρόνια στην κλινική, ερχόμενη σε άμεση επαφή με τους ασθενείς, και ουσιαστικά εκεί “γεννήθηκα” επαγγελματικά. Λειτουργούσαμε βάσει των ιατρικών οδηγιών, μελετούσαμε τους φακέλους των ασθενών και παρακολουθούσαμε τις εξετάσεις τους στο σύστημα· γνωρίζαμε ακριβώς το πρόβλημα του καθενός πριν καν μπούμε στο δωμάτιο. Εκεί έμαθα το πιο σημαντικό μάθημα: ότι η θεωρία από την πράξη απέχει πάρα πολύ. Η διατροφή δεν είναι απλώς ένα χαρτί· είναι η διαχείριση ενός ανθρώπου που μπορεί να είναι καταβεβλημένος και χρειάζεται βοήθεια, όχι κήρυγμα.
Και μετά η επιστροφή στη Ναύπακτο.
Είμαι Ναυπάκτια “βέρα”. Μετά από μια περίοδο προσωπικής αναζήτησης και μια παύση για να μεγαλώσω τα παιδιά μου, το 2020 επέστρεψα δυναμικά έπειτα από μια διαδρομή στην εκπαίδευση και την κατάλληλη στιγμή για το δικό μου γραφείο. Ο κόσμος πλέον δεν βλέπει τη διατροφή ως πολυτέλεια, αλλά ως ανάγκη για να βάλει μια τάξη στην υγεία του —στο μυαλό αλλά και στο σώμα του.
Σήμερα το TikTok και το Instagram κατακλύζονται από “θαυματουργά” σκευάσματα και ενέσεις αδυνατίσματος. Ποιο είναι το μεγαλύτερο ψέμα που “σερβίρεται”;
Το μεγαλύτερο ψέμα είναι ότι υπάρχει “μαγική λύση” χωρίς κόπο. Ωστόσο, στα social media εμφανίζονται πολλοί ανειδίκευτοι, οι οποίοι επειδή απλά γυμνάζονται ή έχασαν 20 κιλά, θεωρούν ότι μπορούν να διδάξουν διατροφή. Ο κόσμος τους πιστεύει γιατί η εικόνα είναι ελκυστική, όμως η διατροφή είναι επιστήμη, όχι εμπειρικό βίωμα. Πολλοί λένε: “θα κόψω το φαγητό” ή “θα φάω μόνο ένα γιαούρτι το βράδυ”. Αυτό είναι λάθος· στερείσαι τροφή και, κυρίως, πολύτιμα θρεπτικά συστατικά. Ακόμα και η διαλειμματική νηστεία —που είναι της μόδας— είναι ωφέλιμη μόνο αν ταιριάζει στον τρόπο ζωής σου. Ο ρόλος μου είναι να προσαρμόσω την επιστήμη στη δική σου καθημερινότητα.
Πόσο δύσκολο είναι να πείσεις έναν μαθητή ότι ένα φρούτο είναι πιο “cool” από το κρουασάν του κυλικείου;
Όλα ξεκινάνε από το σπίτι. Αν ένα παιδί έχει λάβει διατροφική παιδεία από τους γονείς του, θα την εφαρμόσει παντού. Αν μάθει να λέει “όχι” σε ένα κρουασάν σήμερα, αύριο θα μπορεί να πει “όχι” στο τσιγάρο ή στο αλκοόλ. Τα όρια δεν είναι περιορισμός· τα όρια είναι αγάπη.
Τι σου εξομολογούνται οι γονείς;
Ξέρουν ότι παρασύρονται οι ίδιοι, συμπαρασύροντας μαζί τους και το παιδί. Συχνά οι γονείς επιρρίπτουν την ευθύνη στα παιδιά, λέγοντας ότι τρώνε πολλά γλυκά, πατατάκια ή αναψυκτικά, χωρίς να αναλογίζονται ότι οι ίδιοι είναι αυτοί που γεμίζουν τα ντουλάπια —πρώτα για τους εαυτούς τους και μετά για το παιδί. Ένα μικρό παιδί δεν έχει δικό του εισόδημα για να πάει στο σούπερ μάρκετ· επομένως, ο γονιός είναι αυτός που τα φέρνει στο σπίτι.
Η τοξική σχέση με τον καθρέφτη
Πόσο μας επηρεάζει η διαρκής σύγκριση στα social media;
Πάρα πολύ. Και δυστυχώς, ο ανταγωνισμός για το “τέλειο” σώμα συχνά δεν γίνεται για εμάς, αλλά για τους άλλους. Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης επικρατεί μια διαρκής σύγκριση. Συχνά βλέπουμε νέους να καταφεύγουν σε συμπληρώματα χωρίς να τα έχουν πραγματικά ανάγκη, με μόνο στόχο μια πιο “εντυπωσιακή” σωματική διάπλαση. Αυτό όμως δεν λειτουργεί προς όφελος της υγείας τους, η οποία μακροπρόθεσμα μπορεί να έχει το ανάλογο κόστος. Ας μην παρασύρονται, λοιπόν, από τα πρότυπα των μέσων κοινωνικής δικτύωσης ή από όσους πωλούν σκευάσματα ανεξέλεγκτα, αλλά ας εστιάσουν στην ποιότητα της διατροφής τους.
Πέρα όμως από την πίεση της εικόνας, πολλοί άνθρωποι επικαλούνται την έλλειψη χρόνου λόγω εργασίας ή την κακή ψυχολογική κατάσταση ως δικαιολογία για την κακή διατροφή. Τελικά, τρώμε επειδή πεινάμε ή για να “καλύψουμε” κάτι άλλο μέσα μας;
Πολύ συχνά συμβαίνει το δεύτερο. Αυτό που περιγράφετε είναι η λεγόμενη συναισθηματική υπερφαγία – το να “τρώμε” δηλαδή το άγχος μας, το οποίο στις μέρες μας είναι συχνά ανεξέλεγκτο. Η ζάχαρη και το λιπαρό φαγητό λειτουργούν πολλές φορές ως “ανταμοιβή” μετά από μια κουραστική μέρα, καθώς ενεργοποιούν την έκκριση σεροτονίνης, ενδορφινών και ντοπαμίνης – των ορμονών της χαράς. Εκεί ακριβώς είναι που πρέπει να ξεκινήσει η πειθαρχία, και όχι η τιμωρία.
Μιλάς συχνά για τη Μεσογειακή Διατροφή. Ποιο είναι το πιο υποτιμημένο τοπικό μας προϊόν;
Τα φρούτα του κήπου μας. Περπατάω στη Ναύπακτο και βλέπω δέντρα φορτωμένα με πορτοκάλια και μανταρίνια, τα οποία συχνά αφήνουμε να σαπίζουν στο χώμα. Το να έχεις πρόσβαση σε δικά σου, αγνά προϊόντα είναι σήμερα η μεγαλύτερη πολυτέλεια. Κι όμως, πολλοί από εμάς δεν καταναλώνουμε αρκετά φρούτα και λαχανικά, παρόλο που η φύση μάς τα προσφέρει απλόχερα, ακριβώς δίπλα μας.
Ηθικό δίδαγμα: Η διατροφή δεν είναι πείνα
Έχουμε συνδέσει τη λέξη “διαιτολόγος” με την πείνα. Υπάρχει χώρος για ένα burger ή ένα γλυκό;
Είμαι πιστή οπαδός του ‘’μέτρον άριστον”. Φυσικά και μπορείς να απολαύσεις ένα burger, αρκεί να κάνεις πιο συνειδητές επιλογές- για παράδειγμα, αφαιρώντας το μπέικον ή τις τηγανητές πατάτες. Ακόμα κι εγώ, μια φορά την εβδομάδα θα απολαύσω το πιτόγυρό μου. Δεν χάθηκε ο κόσμος για λίγες παραπάνω θερμίδες μια φορά στο τόσο· το ζητούμενο είναι να μην παρεκκλίνουμε συστηματικά, είτε στην ποσότητα είτε στην ποιότητα της τροφής μας.
«Η μεγαλύτερη ικανοποίηση δεν είναι ο αριθμός στη ζυγαριά, αλλά το να μάθεις στον άλλον να τρέφεται σωστά. Εκεί ξέρω ότι άλλαξα τη ζωή του, όχι μόνο την εμφάνισή του.»
Υπάρχει η αντίληψη ότι για να κάνει κάποιος σωστή διατροφή πρέπει “να το λέει η τσέπη του”. Ισχύει;
Διαφωνώ κάθετα! Χρειάζεται πρόγραμμα, όχι χρήματα. Στη δουλειά μου εστιάζω σε αυτά που μπορεί να αντέξει το κάθε σπίτι. •Δεν χρειάζεται να αγοράσεις ακριβούς ξηρούς καρπούς των 18 ευρώ αν δεν αντέχει η τσέπη σου. •Δεν με νοιάζει η μάρκα στο γιαούρτι• πάρε και χύμα, αρκεί να ξέρουμε τι περιέχει. •Αν παίρνεις γάλα από παραγωγό που είναι πιο λιπαρό, απλά πιες λίγο λιγότερο. Είναι πολύ πιο θρεπτικό από ένα επεξεργασμένο “γάλα – νερό” του εμπορίου. Το marketing μας πουλάει προϊόντα με πολλά συντηρητικά και υποκατάστατα. Εγώ προτιμώ το απλό ποιοτικό γιαουρτάκι με τρία συστατικά που θα σου δώσει την ανάλογη θρεπτική αξία, χωρίς τα περιττά πρόσθετα.
Ποια είναι η μεγαλύτερη ικανοποίηση στη δουλειά σου; Είναι τα κιλά που χάνονται ή κρύβεται κάτι άλλο πίσω από αυτό;
Ο σκοπός μου είναι να μάθω στον άλλον να τρώει. Η μεγαλύτερη ικανοποίηση δεν είναι ο αριθμός στη ζυγαριά – αυτά τα κιλά θα χαθούν αργά ή γρήγορα. Είναι όταν έρχεται κάποιος μετά από έναν χρόνο και μου λέει: “Έφη, με έμαθες να τρώω πρωινό ή φρούτα” ή “Οι εξετάσεις μου (ζάχαρο, χοληστερίνη) είναι πλέον τέλειες γιατί άλλαξα τις διατροφικές μου συνήθειες”. Εκεί ξέρω ότι άλλαξα τη ζωή του, όχι μόνο την εμφάνισή του.
Γι’ αυτό και κάθε νέο ραντεβού μου προκαλεί ακόμα το ίδιο δημιουργικό άγχος· θέλω να ανταπεξέλθω στις ανάγκες του ανθρώπου που έχω απέναντι μου. Δεν είμαι αυστηρή ή επιβλητική, θέλω ο άλλος να νιώθει άνετα, να μου μιλάει για τη ζωή του. Το πρώτο ραντεβού μπορεί να κρατήσει πολύ! Δεν είναι “ζυγίσου -πάρε ένα χαρτί-φύγε”. Συζητάμε τα πάντα, γιατί η λεπτομέρεια κάνει τη διαφορά. Απολύτως.
Κλείνοντας αυτή την κουβέντα, αν έδινες έναν δικό σου ορισμό στη “διατροφή”;
Δεν είναι θερμίδες και κιλά, είναι στάση ζωής και ο τρόπος που αγαπάμε τον εαυτό μας. Ας ξεκινήσουμε σήμερα, γιατί κάθε μέρα είναι μια νέα ευκαιρία.
