Παναγιώτης Πλατής: ο άνθρωπος που δημιουργεί χειροποίητα κοσμήματα

κείμενο: Μαρίνα Τσαματσούλη

Μόλις ένα λεπτό μακριά από την κίνηση της πλατείας Φαρμάκη στη Ναύπακτο, ο ρυθμός της πόλης αλλάζει απότομα. Στην οδό Βαρδακουλά 31, η μεγάλη τζαμαρία του εργαστηρίου του Παναγιώτη Πλάτη λειτουργεί ως ανοιχτή πρόσκληση. Εδώ δεν υπάρχει η απόσταση της κλασικής βιτρίνας· οι περαστικοί γίνονται αυτόπτες μάρτυρες της δημιουργίας, βλέποντας τον Παναγιώτη και την Ελένη, σκυμμένους πάνω από τον πάγκο.

Το εργαστήριο είναι λιτό. Τα κοσμήματα δεν είναι απλώς εκθέματα, αλλά οι πρωταγωνιστές του χώρου. Είναι τοποθετημένα διάσπαρτα, έτσι ώστε να μπορείς να εκτιμήσεις από κοντά τα χρώματα, την τεχνική και τη μοναδικότητα των σχεδίων τους.

Η κληρονομιά του πάγκου

Η ιστορία ξεκινά από τον πατέρα του, τον Θωμά Πλάτη, έναν από τους σπουδαιότερους αργυροχρυσοχόους που πέρασαν από το θρυλικό Στενοπάζαρο. Από παιδί, ο Παναγιώτης καθόταν δίπλα του. «Άμα δεν δεις, δεν μπορείς να αρχίσεις να φτιάχνεις», εξηγεί. Σήμερα, 33 χρόνια μετά, συνεχίζει την παράδοση με μια φιλοσοφία που αρνείται πεισματικά τη βιομηχανοποιημένη παραγωγή και τις φτηνές εισαγωγές.

«Χειροποίητο σημαίνει το να φτιάξεις εξ ολοκλήρου, από την αρχή, το κόσμημα», λέει με ειλικρίνεια. «Παίρνεις το μέταλλο, το λιώνεις, φτιάχνεις το σύρμα ή την πλάκα και δουλεύεις». Η επιμονή του στη λεπτομέρεια είναι φανερή καθώς τον παρακολουθώ να σκαλίζει μικρές πέτρες. Για εκείνον, το κόσμημα είναι σύμβολο και προέκταση του εαυτού μας. Γι΄αυτό και προσπαθεί να αποφύγει την επανάληψη.

*«Χειροποίητο σημαίνει πείσμα, φαντασία και όρεξη», εξηγεί καθώς σφυρηλατεί ένα φύλλο μετάλλου.*

Όταν τον ρωτάς τι έχει κρατήσει από τον πατέρα του, η απάντηση δεν κρύβεται μόνο στα παλιά εργαλεία, αλλά στη ζωντανή μνήμη της πόλης. «Η μεγαλύτερη συγκίνηση», μου εξομολογείται, «είναι όταν έρχονται παλιές πελάτισσες κρατώντας κοσμήματα που είχε φτιάξει ο πατέρας μου πριν από δεκαετίες. Μου τα φέρνουν για μια επιδιόρθωση, για ένα γυάλισμα. Εκείνη τη στιγμή, πάνω στον πάγκο, η δουλειά του επιστρέφει στα χέρια μου. Είναι σαν να κλείνει ένας κύκλος».

Παρά τη φαντασία που απαιτεί η δουλειά του, ο Παναγιώτης είναι ξεκάθαρος: Προτιμά τον όρο «τεχνίτης».

*Μια ματιά στη διαδικασία δημιουργίας στο εργαστήρι.*

Δίπλα του, η Ελένη συμπληρώνει την εικόνα με τις μακραμέ δημιουργίες της, προσφέροντας μια διαφορετική, πιο μαλακή υφή στον χώρο. Μαζί επιμένουν να κρατούν ζωντανή την παραδοσιακή τέχνη στην καρδιά της πόλης, παρά τα εμπόδια. Ο Παναγιώτης δεν χαρίζεται όταν μιλάει για την Πολιτεία: καταγγέλλει την υποκρισία ενός συστήματος που επενδύει σε «βιτρίνες» πολιτισμού, αλλά διώχνει τους πραγματικούς τεχνίτες από το ιστορικό κέντρο.

Η Ελένη πλέκει μακραμέ δημιουργίες, προσθέτοντας μια μαλακή υφή στον σκληρό κόσμο του ασημιού και του μπρούτζου. Τα ιδιαίτερα, δαχτυλίδια, κολιέ και σκουλαρίκια με τους χρωματιστούς ημιπολύτιμους λίθους εντάσσονται αρμονικά στο σύνολο.

Μια επίσκεψη που αξίζει

Στη βιτρίνα τους είδα δαχτυλίδια με σκαλιστές πέτρες που μοιάζουν να κουβαλούν μια αρχαία σιωπή, σταυρούς με δωρικές, αρχιτεκτονικές γραμμές αλλά και σπειροειδή μενταγιόν. Είδα και βραχιόλια με σφυρηλατημένη υφή, να συμπληρώνουν τη συλλογή. Όλα δουλευμένα στο χέρι.

Το κόσμημα είναι διακριτικό, είναι σύμβολο και προέκταση του εαυτού μας, οπότε δεν μπορεί να είναι ίδιο για όλους.

Οι τιμές; Αντικειμενικές. «Συναγωνίζομαι το εμπόριο, αλλά προσφέρω κάτι αληθινό. Δεν κοστολογώ ως επώνυμος οίκος, αλλά ως ένας άνθρωπος που ξέρει τη δουλειά του», τονίζει.

Αν λοιπόν σας βγάλει ο δρόμος σας στην Ναύπακτο, αφήστε για λίγο την πλατεία και αναζητήστε το εργαστήρι κοσμημάτων στην οδό Βαρδακουλά 31. Αξίζει να δείτε από κοντά πώς η παράδοση γίνεται μορφή, μέσα από τα χέρια δύο ανθρώπων που επιμένουν να δημιουργούν «μέσα στα πόδια μας», στην καρδιά της πόλης. Είναι η αλήθεια του χειροποίητου – και αυτή η αλήθεια δεν μαυρίζει ποτέ.